ENTRE RIOS /iŋti'rijus/ MUNISIPIYU

Qillaqaq: Hector Rojas Valencia

Entre Rios munisipiyu maypi tarikusqan

Partamintu	Quchapampa
Pruwinsha	Carrasco
Sikshun	Sexta Sección
Munisipiyu	Entre Ríos
T’aqay	2 Rio Blanco, 3 Entre Rios, 4 Manco Kapaj chanta 5 Isarzama

Munisipiyup chhikannin

Entre Ríos munisipiyuqa 13.227.4 iktariya (has.) tupu kachkan.

Munisipiyu jallp’an tinkuykunan

Entre Rios Munisipiyup jallp’akunanqa kaykamalla:

Santa Cruz llaqtapi, Ichilo jatun llaqtapi, munisipiyu Pojo jinamantapis  Puerto Villarroel munisipiyu tinkuyninpi karichkanman.

2000 wata tarpuy killa kachkaptin 2126 yupayniyuq kamachiymanjina Quchapampa partamintu Carrasco pruwinsha ukhupi suqta kaq sikshun Bulo Bulo juk kantunnillayuq Entre Ríos munisipiyu karichkan.

Entre Rios llaqtaman chayanapaq

Phichqa phanipi ch’usay Quchapampa llaqtamanta chayarisunman, jinamantapis  256 km Santa Cruz llaqtaman musuq ñan rina patapi tarikun.

Agropecuaria Industrialización jukchhikan qhaway

Quchapampa q’uñi llaqtapi tiyan juch’uy industrializaciones ñawpaqman apaykachakqkuna, kay globalización chanta liberalización ñisqapi, runakuna mikhuy puquchiqkuna tukuy laya puquyta mana ñawpaqman apankuchu, kay puquykuna paykunatapuralla qhawanakunku, nitaq ñawpaqman riy atinkuchu. Industrias locales mana allinmanta junt’aqjinachu kanku, Chile, Argentina jinamanta Brasil chanta Peru llaqtakunamanta kaqkuna junt’aykamunku. Kay Bolivia suyupi pisiyachin puquykunata, pisi ranqhaypi.

Waliq kanman chay industriakunata kay suyumanta mirachisunman, jukjinamantatataq kay puquykunata, as waliqta puquykunata sumaq mikhurina puquyta ruwanapaq, chanta rinman jatun ranqhaykunaman. Munisipiyuta industriakunawan umallirina kanman, imaytachus kay puquykunata yanapana, jatuchiq ranqhaykunaman rinanta, chaymanta achkha waliq kawsayta tukuy runa masikunapaq tarinapaq.

Fisiografía chata pampakuna

Kay jap’iypiqa Fisiográficamente kimsa t’aqa pampakuna tiyan:

v  Q’uñi juq’u pampa llaqtakuna, chanta muyuykusqa urqukunawan, janapis k’ajaynin achkha sumaq waliq tukuy kawsaqkunapaq, chanta chiri pampa k’ajaynin pampakuna puquchiykunata waliqyachiq.

v  Rumi jallp’akuna jinapis t’uru jallp’akuna chantapis mayukuna chiqan chakrapi.

v  Mayukuna patilla patakuna q’uñi jallp’akuna chaypi yakuqa q’uñi mana chay ruphita, runakunaqa ima phanillapis yakuman llaykunku.

Pampa jallp’akunao Ph-nqa jukchhikan juq’urara, fertilizantes mayores de  fosforo chaykunawan.

Pampa patilla jallp’akuna chay chayninta ñanqa rankarin, awtukuna chanta runakuna ima thatkinku, maypichus as waliqta thatkina, imaraykuchus pampa jallp’akunapi tarikun jiqiru saruykuna, hidromorficos mayukuna, tukuy laya mayukuna rikhurin, chay chakrakunamanta drenaje munisipiyu Entre Rios llaqtamanta.

Jallp’ap imayna kaynin:

Pampa jayp’akuna.-

Pampa tarpuykunamantaqa chanta kawsayninkunamantaqa uywakuna jinapis sach’a puquy chanta pampa puquy runa mikhuykuna tiyan.

Latanu puquy:

Latanuqa taripakun tarpusqa distrito tawa-phichqa jatuchaq kallpawan puquchkaq, Isarzama chanta Ichilu mayu kantupi tarpusqa. Runakuna umaychasqa kanku, imaynatachus tarpuna latanuta jatun kallpachaqkunata chanta achkha waliyuq puquykunawan jap’inakunanpaqjina.

Recursos Renovables:

Chakuy, challwa jap’iquna puquy tantaykuna

Challway

Yawar ukhu masi runakunapaq sumaq kawsay apanankupaq challwakuna jap’irinku, mikhunankupaq, jinamantapis raqhanankupaq.

Jinapis mayukunapi manaña ancha challwakuna kanchu, jinamantapis yakukunapis may ch’ichichasqa, chaywancha wañurapuspa kanku. Jinamanta, sumaq umallirispa, t’ukurispa challwakunata yaku p’uqrukunapi uywarinkanku.

Entre Ríos jap’iykunapiqa surubí, pacú, sábalo, blanquillo, muturú jinamantapis dorado laya challwakuna kan.

Chayrayku yaku p’uqrukunapi sumaq uywanapaq kanman.  

Chakuy (Caza)

Juchikuna, tatukuna, winarukuna, munti khuchukuna ima wañusqata runakuna mikhunku, jinamantapis ranqhakun.

Tarpuykuna wak imakunapiwan

Mañay qhawaykuna jinamantapis chhiqan qhawarispa: kuka laqhi sumaq ranqhasqa, kikillamantataq arus, yuka, sara, misk’i puquy ima ranqhakun, jinatataq sapa p’unchaw mikhunankupaq.

Entre Ríos runakuna tukuy ima laya mikhuyta tarpunku. Jinamantapis, tukuy ima laya uywakunata uywanku, mikhunankupaq kanman, ranqhanakupaq ima.

Sumaq t’ukurispa, umallirispa kaykunata ruwarinku, sumaq kawsayman apanakupaq.

Mikhuy puquy	Laya
Arus	Americano Dorado Noventón Carolina Pico Negro Estaquilla Dorado estrellita
Sara	Cubano Blanco
Kuka	Mandeola Nativa Cubana
Yuka	Yuraq sani suela gara Noventón (quinsa quillero) Puka chinkay Yuraq
Latanu	Mogotaqui Guayaquil Isla Isla morada Avelele, Walili Papancha Guineo
Piña	Puka chinqay Yuraq (Brasilera) Yaraq sani Cayana lisa
Maníy	Criollo Yuraq Pika chinqay
Walusa	Japonesa
Chankaka	Yuraq sani Yuraq
Misk’i puquy	Laranja Lima Limun Pomelo Mandarina
Wak misk’i puquy	Mangu Camu camu Paltu Chirimoya Pacay Papaya Tembe