rights y justisha

Qillqaq: Jhori Villarroel Garcia Ñawpa watakunamantapacha kay Omereque jap’iypi santiyata sumaqta puquchinku, sumaq riqsisqa kay “valles calisdos” ñisqawan kachkan, maychus kay ayllupi sumaqta puqurichiku tukuy ima puquyta. Maychus kay santiyata churanku kay killakunapaq, septiembre tukuynipaq, chaymanta kay ayamarq’ay killa qallariyninkaman awantan. Chay santiya puquyta riqsichinapaq chay jiriya ruwakun, maychus kay ayamarq’ay killapi, sapa wata. Chay kutipaqtaq tukuy santiya puquchiqkuna wakichikunku, tukuy ima puquyninkuta riqsichinankupaq. Chay upyana winuta ruwanapaqqa ñawpaqta kay santiya puquptin partiytawan kay aychanta makillankuwan sumaqta q’apirpanku. Chaymantataq, sumaqta q’apiytawantaq, chay aychanqa yakuman tukupuptin, jinaña kaptinqa, puñukunaman churanku, chaypi puquchinku. P’uñumanqa mana sumaqta junt’aykuchinachu, puchurina, chaypi samay (oxigeno) puqusqanmanjina tantakun. Chay winu p’uñukunataqa maychus mana inti chayananman chaypi jap’ina, ch’aki, laq...

Qillqaq: VerónicaZenteno Gonzales Ñuqa kani Quchapampa Campero provincia, Omereque munisipiyumanta. Waka uyway: ñuqayku wakata uywayku muntillapi, kacharisqalla kanku. Qhawamuyku simanapi iskay kutita, tukuykunappata ajinallapuni kanku. K’aray [1] tiempo chayamuptin wakakunata potrerosman apanku, mana wañunankupaq. Pukllay pacha chayta qallariyku jap’iyta, intanshaman apayku. Chay atichawpi k’illpayku chimpuyku ima. K’illpa chanta chimpuy: kay ruwaypaqqa tukuyta waqyarayku. Chanta warmikuna wayk’unku, tukuytaq chayllapi mikhunku chantapis upyanku. Waka chhikakuna: tukuypata kanku chunkakama astawan, ñuqaykuppa kanku pachak aswan. Mayk’aqmanta uywanku : mana yachaymanchu wakinkunamanta, ñuqayku uywayku rantikuspa chaymanta mirachiyku. Imarayku uwachkankullapuni: ñuqayku uwayku llamk’anankupaq urqusta, chanta china kaqkunataqa miranallankupaqpuni, machuyaptinku ranqhaku, aychapaq. Imakunata ruwachinku: urqukunata llamk’achiyku. Imanta apaykachay...

Ruwaq : Freddy Andrade Nogales LÁCTEOSBOL VILLA 14 DE SEPTIEMBREPI Maychus kay wasi maquchispa tarikun sumaq mikhunata kay juch’uy wawakunapaq, chay laranjamanta astwan, chaypaq apaykachakuspa tarikun kay nakuna: Ø   Yaku Ø   Equipos Ø   Adictivos Ø   T’impuchina Ø   Q’araq Ø   Aysaq Ø   Chulluchiq Yakuta t’impuchinapaq Kay qhawakuchkan chaykunapi yakuta t’impuchinku, jinamantataq chay ch’iñi khurukuna qallarinku wañuyta, jinamanta chay llimphu yaku yaykun chaqruyman, chay laranja jilliwan. Naranja jap’iy Chay llaqtakunapi tarikuqkuna runakuna laranjata chay mikhunata wakichiy wasiman ranqhayta apaykanku, chaypitaq chay wasita apaykachaqkuna rantiyta qallarinku, aysaypi jinamantataq qullqita kutirichinku. Naranjata chulluchiq Laranjakunata yakupi chulluchinku, chay ch’ichi lluqsipunanpaq, kikillamantataq chay ch’iñi khurukuna jukchhikayanku, chay hipoclorito de sodio ñisqawan. N...

Ruwaq : ArmindaCamacho Quispe QALLARIYNIN Kay juch’uy llamk’aypi willarikuspa kachkan imaynamantachus rikhuriyninta, maypichus tarikusqanta, kay puquy tikraq chayri mikhuy wakichiq wasikunamanta. Palmitu puquymanta tikraq wasikuna Palmitu mikhuy Kay palmitumanta puquy ruwaqkuna chantapis wak suyuman apachiqkuna, maypichus palmitup mikhuynillanmanta chay ruwaykuna tegnologia ñisqawan ruwakun. Chay puquy lluqsisqanqa chay palmitup k’ullunmanta, t’iqwasqamanta yukaspi, t’unasqapi chantapis rodajas ñisqapiwan. Ruwakuynin chhiqan Kay palmitumanta puquy waqaychaqkuna wasi tarikuspa kachkan kay jatun ñan Quchapampamanta Santa Cruzman riq chhiqanpi, maychus chay Ivirgarzamañiqpi. Mikhuy tikray ruwaykuna Kay puquykunata ruwaq wasipi ruwakuspa kan maychus chay jatunchaq llamk’aykunawan, puquykunata waqaychanapaq, chantapis wak suyukunaman ranqhanapaq kananpaqjina. Chay puquykuna ruwakun sapa p’unchaw 25000 k’ullumanta, juk junu 584 lata sapa wata, maypichus puquchiqkunama...

Qillqaq: Jhonny Ronald Franco Alavi Qallariynin Quchapampa q’uñi Jallp’a jap’iypi palmituta puquchiyta qallarikurqa kay palmito ñisqa, maychus 1993 wattamantapacha. Chay watapitaq 227 iktariyapi puqurichiyta qallarirqanku. Tanqarisqataq karqa kay pachapi riqsisqa karqa Desarrollo Alternativo ñisqa chay. Ranqhana wasikuna aswan qhawarisqakunataq karqanku Brasil chanta Argentina suyukunapi. Chantapis chay pachapi kuka puquchiyta chinkachiy munasqankuwan palmitu puquchiyta astawan uqharirqanku. Kimsa watakunallapi 642 iktariyaman jatuncharikurqa, 1998 watakamataq 4876 iktariyaman chayaspa karqa. Chaymanta ñawpaqman ch’ampaykuna rikhurispa karqa suyunchikpi, ranqhana wasikuna wivchq’akuspa karqa Brazil suyumanta, chanta 2000 watapi Argentina suyu jatun ch’ampaypi tinkurispa kasqanrayku ranqhay wasikuna urmarispa kallarqankutaq. Jaqay 2000 wata tukukuyta chay puquy 2725 iktariyamanta ma wiñarqañachu, astawanpis chinkarispa karqa kay puquy, mana qulqi apamuyniyuq kasqanrayku, im...

Qillqaq: Julio Gonzales Guzman Qallariy Kay BOLHISPANIA mikhuy tikraq wasi kachkan, maypicha misk’i yakupi piña puquymanta jinapis piñata rantispa kasqa kan. Kayqa kay Chimore munisipiyu q’uñi jallp’a ukhupi tarikun. Chay imaymana mikhuykunata kay wasipi ruwasqakunatqa rankharispa kachkan wak  suyukanaman, mayqinchus kachkanku: Italia, Argentina, Brasil, Paraguay, Colombia kaqkunaman, chanta kay intiru Bolivia suyunchikpi ima. BOLHIPANIA wasiqa tarikuspa kachkan iskay kilometro Chimore llaqtamanta inti chinkaykuyman jamunapi, chanta 190 km Quchapampamanta Santa Cruz llaqtaman rinapi, maychari IV kaq sección provincia Carrascomanta. Misk’i yaku wakichiynin Kayqa kachkan misk’i yakumanta kallpachayniyuq, maycha kasqa jallch’ananpaq kay piña puquyta. Kay yakuqa jallch’ariq kasqa chay mikhuy mana wakjinayamanpaq. Kay piña puquykunataqa aparimuq kasqanku sindicatos Puerto Aurora, Senda Abecedario, Carmen Comi ukhumantapacha. Jinallataq wak lawu munisipiyukunamanta ima k...