PUQUY TIKRAY WASIKUNA

Ruwaq: ArmindaCamacho Quispe

QALLARIYNIN

Kay juch’uy llamk’aypi willarikuspa kachkan imaynamantachus rikhuriyninta, maypichus tarikusqanta, kay puquy tikraq chayri mikhuy wakichiq wasikunamanta.

Palmitu puquymanta tikraq wasikuna

Palmitu mikhuy

Kay palmitumanta puquy ruwaqkuna chantapis wak suyuman apachiqkuna, maypichus palmitup mikhuynillanmanta chay ruwaykuna tegnologia ñisqawan ruwakun. Chay puquy lluqsisqanqa chay palmitup k’ullunmanta, t’iqwasqamanta yukaspi, t’unasqapi chantapis rodajas ñisqapiwan.

Ruwakuynin chhiqan

Kay palmitumanta puquy waqaychaqkuna wasi tarikuspa kachkan kay jatun ñan Quchapampamanta Santa Cruzman riq chhiqanpi, maychus chay Ivirgarzamañiqpi.

Mikhuy tikray ruwaykuna

Kay puquykunata ruwaq wasipi ruwakuspa kan maychus chay jatunchaq llamk’aykunawan, puquykunata waqaychanapaq, chantapis wak suyukunaman ranqhanapaq kananpaqjina.

Chay puquykuna ruwakun sapa p’unchaw 25000 k’ullumanta, juk junu 584 lata sapa wata, maypichus puquchiqkunamanta jap’ispa kanqanku 6 junu palmitup k’ullunta.

Kay planta procesadora puquy tikrana wasiqa yanapaspa kan tukuy palmitu puquchiqkunata.

Willalimanta puquy wakichiq

Willalli puquy

Kay kisu ruwakuspa kachkan, jatuchaq equipos ñisqawan ruwakun. Chay puquy lluqisqan muyupi waqjinapiwan wakap willallimanta.

Willalli chhapusqa wak puquykunawan ruwakuspa kachkan, sachet ñisqapi chay suero ñisqamanta.

Kay mikhuy wakichiypi ruwaykuna

Kay puquykunata ruwaq wasi ruwakuspa kan maychus chay llamk’ay jatunchaqwan, puquykunata waqaychanapaq chantapis chay unqusqakunapaq (wawayuq mamakunapaq) chantapis pikunachus yachaywasipi yachakuqkunapaq, mikhuynin sapa p’unchaypaq.

Ruwakuymin chhiqan

Kay wilalimanta puquy waqaychaqkuna tarikuspa kachkan kay jatun ñan Quchapampamanta Santa Cruzman rina Ivirgarzamañiq patapi.

P’urka mikhuy wakichiy

P’urka mikhuy

Juk sankhu puquy chayaymanta jap’isqa, jukmanta mana chayqa achkha wayukunawan sumaqmanta wakichisqa kay llimp’iyachiywan, sankhuyachiywan chanta k’allkuyachiywan ima jap’inanchikkama misk’inkunata sumaqmanta waqaychanapaq, sumaq kayninta pachakmanta suqta chunka phichqayuqkama  kapunan tiyan.

Kay mikhuy wakichiypi ruwaykuna

Kay puquykunata ruwaq wasi llamk’aspa kachkan maychus chay piña puquchiqkunappata puquyninkuta waqaychanapaq. Kay tikray wasi puquykunamanta jatun tata kamachiq yanapayninpiwan ruwakun.

Chay p’urka piñamanta ranqhakuspa kachkan wak suyukunaman, chantapis suyullanchikpitaqpis.

Chantapis kay puquy tikraq wasi yanapaspa kachkan tukuy pikunachus  piña puquchiqkunaman, chantapis piña mana tikraspalla ranqhaqkunapaq.

Imayna ruway thatkiykuna

Kay piñamanta p’urka  wayukunamanta ruwayqa thatkiykuna ñichkawanchik ñawpaqmanta wayukunataraq jap’ina, ña jap’iytawanqa puquyta chikllana, imaptinchus wayukunamanjina p’urka allin kasqanta qhawakun. Ajinallamanta llasan qhawana, kayta ruwakun  sumaqmanta rinawanchikpaq, kay yapaykunapi qhawarispaqa misk’i maypichus kimsa kikin t’aqaypi, sankhuyachiq chhikan kasqanmanjina yapakunqa, ajinamanta ch’ichikunanta chinkachispa, jallp’a kapusqanta ima mayllakurqa, chanta sumaq khuchunawan qaranta chinkachina, jinamanta puquypaq mikhuyninta  mana mujuyuqta manataq qarayuqta jap’inachu, piñata t’unaykunataq sumaq llimphuta apaykachaspa. Ña kapuwaptinchikña machkha puquy mikhuy, utqhayllamanta mankakunata machkha puquy mikhuyniyuqwan ninaman churana.  Ña puquypa mikhunan wayk’ukuchkaptin kimsa chunka chininipi chanta achkhayaynin pisiyapunña chaypi juk kaq t’aqay misk’ita churana, utqhayllamanta mama wislkawan kimsa chunka chininita piqtukun, utqhayllamanta iskaq  kaq t’aqay misk’ita churana, piqtuna t’aqamanta pisi ninallapi suqta chunka iskayniyuq °brix chayanankama, ajinallamantataq  kimsa t’aqay misk’ita sumaq piqtusqata kay sankhuyachiq churakun, 65°brix kapunankama, ajinamanta utqhayllata mankakunata ninamanta jurqhuna. Ña jap’ispaña tukuyta p’urkata, jillp’ukunapis manaña  juch’uy saqrakunawanchu, jutqhayllamanta junt’achina sumaqta wichq’aspa; utqhayllamanta chiriyachina, kayta ruwakun sumaq unay pachata waqaychakunanpaq, chanta ranqhakuspa kachkan.

Puquy tikray wasip chhiqannin

Kay p’urka piñamanta tikraq wasi tarikuspa kachkan kay jatun ñan Quchapampa- Santa Cruz chhiqanpi, chay  Izarzama chhiqapi.

Palmitumanta mikhuyman tikray wasi

Puquypa willaynin

Kay palmitumanta puquy ruwasqa wak suyuman apachikuspa kachkan, maypichus palmitup mikhuynillanmanta chay ruwaykuna tegnologia ñisqawan ruwakun. Chay puquy llusichkan palmitup k’ullunmanta, thiqwasqamanta yukaspi, t’unasqapi chantapis rodajas nisqapiwan p’uytukunapi.

Kay puquy tikray wasi ruwaqkuna

Kay tikraq wasiqa juk runappallata kachkan, puquykunata waqaychanapaq chantapis wak suyukunaman ranqhanapaq.

Chay puquykuna ruwakun sapa p’unchaw 35 000 palmitup k’ullunmanta, juk junu 999 latakuna sapa wata, maypichus puquchiqkunamanta jap’ispa kanqanku, 8 junu palmitup k’ullunta.