KAMACHIQKUNA QHICHWA SIMIP KAWSAYNINTA MANA YANAPACHKANKUCHU

Juan Revollo Valencia

Imaynalla…! Juk jatun napaykuy tukuy pillapis kay qillqayta qhawarispa ñawiriqkunapaq. Kay kutipiqa qhichwapiñataq ch’aqwariykusqaykichik, chayri ch’aqwarinaykurikusun ñiymanchu. Chiqamantapuniqa manachus pillapis juk simillatapis kay qillqaymanta kaqtaqa ñawirinqachu, manaña qhichwa simipaqqa kawsay kaqjinachu qhawakuchkan, chantachá kanman. Jinapis, mayllatapos thawtiykacharinalla. Sut’itaqcha.

Kay ñawpaq p’unchawkuna P’utuqsi jallp’akunata puriykacharimurqani, imaynamanta samanrinjina qhichwa ayllu simita imaynatachus uyaykacharichkasqankuta qhawaykacharispa ima yuyaychaykunata t’ukurinapaq. Chay ruwaykunata junt’anapaqtaq machkha unaymantaña wakirichikurqani, mana jinalla puriykachamunapaq. Juk killa kuraqqña, iskay killa kuraqñachus, jinataq mayk’a ñawpa p’unchawkunañamin maychus chay Gobernación chanta Asamblea Legislativa Departamental kaqkunaman qhichwa simijawa juk ruway yuyayta chayarachirqani, imaynamanta qillqasqata apachispa chantapis waqyaspapuni imapis. Chay kutikunallataq chantapis chay kikin ruway yuyaykunallawantaq maychus chay Mama yachaywasi kaqkunaman, iskayman. Chay waqyasqaykunapi, machkha kuti waqyasqayta ñichkani, chay yachaywasikuna kaqkunapiqa ima p’unchaw chay ruwaykunata junt’anata ñikurqaña, jinapis may tanqasqa, manachus chayjina ruwaykunata munarqankuchu imachá. Jinapis chay ima p’unchawwanchus qhipasqaykuqa allinña kachkarqa. Jinapis, maychus Gobernación chanta Asamblea kaqkunawanri, mmmm, may parlana chaykunamantaqa kachkan. Maychus chay ayllu siminchikmanta parlariykuyta atisunmanchus manachus chayta mana paykunawan juk ima yuyayman chayakuyta atikurqachu, machkha qullqichus chay ruwayta junt’anapaq mistakunman chaytaraq paykunaqa tapukuchkanku. Jinapi, ñuqa kikinpuni chimpaytawaña parlararimurqani, jinapitaq maychus Asamblea Legislativa Departamentalpiqa pichus kamachiqninkuwan parlarinankuta ñirqanku, pikuchus kamachiqqa sumaqmanta qhichwa simita chanta qhichwa kawsayta tanqachkasqanta imapis ñirqanku. Maychus Gobernaciopitaq, Unidad de Turismo y Cultura ñisqa kaqpi, maychus qhichwa simimanta chantapis qhichwa kawsaykunamanta parlarinaqa allinpuni kachkasqanta ñiwarqanku, astawanqa kay 5524 musuq wata chayamuchkasqanta yachaspa. Chaywantaq pichus kamachiqninkuwan parlarinankuta ñillawarqankutaq. Ch’isiyayninta kutirisqaypitaq chay ruwayta junt’ana p’unchawta qhawarqayku. Jinata iskaynin chhiqankunamanta waqyamunawankupaq yupaykunata saqispa lluqsinpurqani.

Imatataq kay purisqay kutikunamanta ñiyta munani? Chayri, imaraykutaq kayjinamanta kunan rimarichkani? Chay puriykunataqa icha maychus Bolivia Mama Kamachiy (CPE) 5 kaq kamachinpi pikunachus ayllu simikunata aypaykachayta junt’anankuta ñichkan, chayta imaynamantachus P’utuqsipi junt’arichkasqankuta qhawariyta munaspa ruwarqani. Jinapis, imaynatacha wak kutikunapiña ñini jinaqa, maychus chay kamachiy chantapis wak mayqin kamachiykuna ayllu simikunajawaqa mana junt’asqachu kachkanku, chayqa, mana maychus chayri pikunachus chay ayllu simikunata apaykachananku chanta kallpachanankuta kaqkunarayku junt’asqachu kachkan, maychari chay niveles de Gobierno kaqkuna ñichkani. Jinata chay p’unchawkuna riparani. Maychus ayllu ruwaykuna chayri ayllu simimanta parlana kachkaptin chayri ayllu takiykunamanta, ayllu simikunamanta, kikin qhichwa kaqllamantapis, ima ruwaykunata ruwanapaqqa qullqitaraq tapurikunku, may karumanta pi takiqta pusamunapaqtaqri, mana qullqi kanchus manachus chaytaqa tapurikunkuchu, achkha qullqitaraq churaykuripunku; ayllu ruwaykunata tanqanapaqqa mana qullqita chayri ima luwarsitullatapis churayta munankuchu. Jinamin kamachiqkuna, chay llaqtata apaykachaqkuna kachkanku. Chay kawsukunataq qhichwa simi chanta qhichwa kawsay imaqa chinkariyman, astawan pisiyayman, riykapuchkallanpuni. Kikin kamachiykuna mana ima jasut’iyta pi kamachiq qhichwa simita mana parlaqman chayachinchu, manallataq pi kamachiqllapis qhichwa simita tanqariqman chayri parlaqmaq imaqa ima t’inkata chayachinchu. Kamachiqkuna mana qhichwa simitaqa yanapachkankuchu, kastilla simillatapuni, wak lawa kawsaykunallatapuni apaykachachkanku chayri kallpachachkanku, chaykamataq qhichwa ayllukunaqa chay siminkuta chinkarichichkallankupuni. Chaykunata ñiriykichik chayri willaykuriykichik.